Η πρόκληση προσαρμογής για τα Πανεπιστήμια του αύριο

Η παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη αναγκάζει την Ανώτατη Εκπαίδευση να αναμετρηθεί με ένα ερώτημα βαθύτερο από την αξιολόγηση ή την ακαδημαϊκή ακεραιότητα: τι οφείλουν να καλλιεργούν τα Πανεπιστήμια στον άνθρωπο, όταν η παραγωγή αποτελεσμάτων που μοιάζουν με γνώση δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ανθρώπινη ικανότητα;

Η Ανώτατη Εκπαίδευση εισέρχεται σε μια φάση κατά την οποία το παραδοσιακό της πλεονέκτημα — η οργανωμένη παραγωγή, επικύρωση και πιστοποίηση της γνώσης — δεν επαρκεί πλέον. Η παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη εκπαιδευτική τεχνολογία. Συνιστά ανακατανομή της γνωστικής εργασίας. Τα πανεπιστήμια ορθώς επικεντρώνονται στην αξιολόγηση, την ακαδημαϊκή ακεραιότητα και τον γραμματισμό στην ΤΝ. Ωστόσο, αυτά αποτελούν μόνο τις πρώτες αντιδράσεις. Το βαθύτερο ερώτημα είναι δυσκολότερο και σημαντικότερο: τι πρέπει να καλλιεργεί η ανώτατη εκπαίδευση στον άνθρωπο όταν η ίδια η νοημοσύνη δεν είναι πλέον αποκλειστικά ανθρώπινη; [1–6]

Επί δεκαετίες, η Ανώτατη Εκπαίδευση λειτούργησε στη βάση μιας άρρητης συμφωνίας. Τα Πανεπιστήμια εφοδίαζαν τους φοιτητές με εξειδικευμένη γνώση, επιστημονική εξειδίκευση και ενδείξεις επάρκειας που είχαν οικονομική και κοινωνική αξία. Η άρρητη αυτή συμφωνία βρίσκεται πλέον υπό αυξανόμενη πίεση. Τα συστήματα ΤΝ μπορούν ήδη να συντάσσουν κείμενα, να γράφουν κώδικα, να συνοψίζουν, να μεταφράζουν, να προσομοιώνουν διάλογο και να παράγουν πειστικές ερμηνείες σε πολλά πεδία. Αυτό δεν καθιστά τα πανεπιστήμια παρωχημένα. Σημαίνει, όμως, ότι η αξία της Ανώτατης Εκπαίδευσης δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται πρωτίστως στη μετάδοση πληροφοριών ή στην παραγωγή πρώτων εκδοχών εργασίας. Ο σκοπός της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης πρέπει, συνεπώς, να μετατοπιστεί από την απλή κατοχή απαντήσεων στην πειθαρχημένη άσκηση κρίσης. [1,3,6]

Για τον λόγο αυτό, η κεντρική εκπαιδευτική πρόκληση δεν είναι πλέον μόνο η απόκτηση γνώσεων, αλλά η γνωστική ολοκλήρωση: το να μαθαίνει κανείς πώς να σκέφτεται με ευφυή συστήματα χωρίς να εκχωρεί τη σκέψη του σε αυτά. Οι φοιτητές εργάζονται πλέον μέσα σε υβριδικά γνωστικά περιβάλλοντα, όπου αλληλεπιδρούν προτροπές, μοντέλα, δεδομένα, ερμηνεία και ανθρώπινη κρίση. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η ΤΝ τους βοηθά να παράγουν περισσότερα, αλλά αν τους βοηθά να κατανοούν βαθύτερα. Αυτό εξαρτάται από ικανότητες που τα πανεπιστήμια συχνά αντιμετώπιζαν ως δευτερεύουσες: τη διατύπωση του προβλήματος, την επιστημική επίγνωση, την κριτική αξιολόγηση, τον ηθικό συλλογισμό και την ικανότητα να αποφασίζει κανείς πότε η ΤΝ δεν πρέπει να χρησιμοποιείται. [1–4]

Υπό αυτό το πρίσμα, ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι μόνο η λογοκλοπή ή η υπερβολική εξάρτηση. Είναι η διαστρωματωμένη μάθηση. Τα εργαλεία ΤΝ μπορεί να είναι ευρέως διαθέσιμα, αλλά η ικανότητα αποτελεσματικής χρήσης τους δεν κατανέμεται ισότιμα. Ορισμένοι φοιτητές μαθαίνουν ήδη να χρησιμοποιούν την ΤΝ ως γνωστικό συνεργάτη — δοκιμάζοντας ιδέες, βελτιώνοντας ερωτήματα, ελέγχοντας παραδοχές και επιταχύνοντας σύνθετες εργασίες. Άλλοι τη χρησιμοποιούν μόνο περιφερειακά, για ευκολία ή επιφανειακή υποστήριξη, ή την αποφεύγουν εντελώς επειδή οι προσδοκίες παραμένουν ασαφείς. Το νέο χάσμα, επομένως, δεν είναι απλώς μεταξύ πρόσβασης και μη πρόσβασης.

Είναι μεταξύ φοιτητών που μπορούν να μετατρέψουν την ΤΝ σε πνευματικό μοχλό και φοιτητών που δεν μπορούν. Αν αφεθεί χωρίς καθοδήγηση, η ΤΝ δεν θα εκδημοκρατίσει την Ανώτατη Εκπαίδευση- θα εμβαθύνει τις διαφορές ως προς την αυτοπεποίθηση, την καθοδήγηση και τη συνάφεια με το γνωστικό αντικείμενο. [2,3,6]

Γι’ αυτό οι γενικές εκκλήσεις για «γραμματισμό στην ΤΝ» είναι ανεπαρκείς. Η ΤΝ δεν χρησιμοποιείται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα γνωστικά πεδία, ούτε θα έπρεπε να χρησιμοποιείται έτσι. Η μηχανική, η νομική, ο σχεδιασμός, η ψυχολογία, οι επιχειρήσεις, η ιατρική και οι ανθρωπιστικές επιστήμες διαφέρουν ως προς το τι θεωρείται τεκμήριο, αυστηρότητα, συγγραφική ευθύνη και υπεύθυνη κρίση. Μια ουσιαστική θεσμική απάντηση πρέπει, συνεπώς, να είναι ευαίσθητη στις ιδιαιτερότητες κάθε γνωστικού πεδίου.

Σε ορισμένα πεδία, οι φοιτητές μπορεί να χρειάζεται να μάθουν πώς να ενσωματώνουν την ΤΝ σε ροές εργασίας μοντελοποίησης, πρωτοτυποποίησης ή ανάλυσης. Σε άλλα, μπορεί να απαιτείται ισχυρότερη έμφαση στην ερμηνεία, την ηθική, τη σχεσιακή ευθύνη, τη φωνή, την αβεβαιότητα και την πλαισιοθετημένη κρίση. Το ζήτημα δεν είναι αν κάθε φοιτητής πρέπει να χρησιμοποιεί την ΤΝ με τον ίδιο τρόπο, αλλά αν κάθε πρόγραμμα σπουδών είναι σαφές ως προς το τι σημαίνει καλή κρίση σε ένα περιβάλλον όπου η ΤΝ είναι παρούσα. [1,2,4,5]

Εξίσου σημαντική είναι η αναπτυξιακή διάσταση. Οι φοιτητές δεν εισέρχονται στην ανώτατη εκπαίδευση με ομοιόμορφα επίπεδα ετοιμότητας, και οι ικανότητες που σχετίζονται με την ΤΝ πρέπει να οικοδομούνται σταδιακά. Η αρχική έκθεση μπορεί να εστιάζει στη βασική κατανόηση και στην ηθική επίγνωση, ενώ τα μεταγενέστερα στάδια μπορούν να δίνουν έμφαση στην κριτική αξιολόγηση, την επαναληπτική χρήση και την ενσωμάτωση της ΤΝ σε σύνθετες εργασίες.

Αυτό που χρειάζονται τα Ιδρύματα Ανώτατης Εκπαίδευσης, επομένως, δεν είναι μια γενική παρέμβαση για την ΤΝ που απλώς προστίθεται στο πρόγραμμα σπουδών, αλλά μια σταδιακή προσέγγιση ανάπτυξης ικανοτήτων, η οποία συνδέει την παιδαγωγική, την αξιολόγηση και τον σκοπό κάθε γνωστικού πεδίου.

Η αξιολόγηση βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της μετατόπισης. Η παραδοσιακή αξιολόγηση υποθέτει ότι ένα τελικό προϊόν μπορεί να λειτουργήσει ως εύλογο υποκατάστατο της ατομικής μάθησης. Η ΤΝ καθιστά αυτή την υπόθεση ολοένα πιο εύθραυστη. Η απάντηση δεν είναι η επιστροφή στην απαγόρευση ούτε ένας διαρκής αγώνας ανίχνευσης. Είναι ο ανασχεδιασμός της αξιολόγησης.

Τα Πανεπιστήμια θα χρειαστούν εργασίες που καθιστούν τη σκέψη πιο ορατή: επαναληπτική σύνταξη, προφορική υποστήριξη, κριτική σε περιβάλλον εργαστηρίου ή στούντιο, αναστοχαστικό σχολιασμό, αυθεντική εφαρμογή, συνεργατική διερεύνηση και τεκμηρίωση της λήψης αποφάσεων υπό συνθήκες αβεβαιότητας.

Ο στόχος δεν πρέπει να είναι η εξάλειψη της ΤΝ από την ακαδημαϊκή εργασία, αλλά η διασφάλιση ότι η χρήση της παραμένει πνευματικά υπεύθυνη και εκπαιδευτικά ουσιαστική. Η προσέγγιση που αναδεικνύεται και από την Advance HE κινείται προς αυτή την κατεύθυνση: πέρα από την ανίχνευση και πέρα από μια στενή κατανόηση της αξιολόγησης. [4,5]

Αυτό έχει συνέπειες όχι μόνο για την παιδαγωγική, αλλά και για τον θεσμικό σκοπό. Για πάρα πολύ καιρό, η πολιτική της ανώτατης εκπαίδευσης επέτρεψε στις «δεξιότητες» και στην «απασχολησιμότητα» να καταστούν υπερβολικά στενοί οργανωτικοί όροι. Οι στόχοι αυτοί παραμένουν σημαντικοί. Ωστόσο, σε έναν κόσμο πλούσιο σε ΤΝ, δεν επαρκούν. Οι πιο πολύτιμες ικανότητες μπορεί να είναι εκείνες που αυτοματοποιούνται δυσκολότερα: η κρίση, η ερμηνεία, η δημιουργικότητα, η ηθική διάκριση, η πολιτειακή ευθύνη και η ικανότητα ενσωμάτωσης διαφορετικών μορφών γνώσης υπό πραγματικούς περιορισμούς.

Τα Πανεπιστήμια δεν πρέπει να απαντήσουν στην ΤΝ περιορίζοντας τις φιλοδοξίες τους στην τεχνική ευχέρεια. Πρέπει να απαντήσουν διευρύνοντας την ανθρώπινη αποστολή τους.

Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι ότι η ΤΝ θα αλλάξει υπερβολικά την ανώτατη εκπαίδευση. Είναι ότι η Ανώτατη Εκπαίδευση θα ανταποκριθεί υπερβολικά διστακτικά, ενσωματώνοντας την ΤΝ στις υφιστάμενες δομές χωρίς να επανεξετάσει σε βάθος τον σκοπό που αυτές οι δομές υπηρετούν.

Τα Ιδρύματα Ανώτατης Εκπαίδευσης βρίσκονται πλέον μπροστά σε μια ουσιαστική επιλογή. Μπορούν να αντιμετωπίσουν την ΤΝ ως ζήτημα συμμόρφωσης στο περιθώριο του συστήματος. Ή μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν ως καταλύτη για να αποσαφηνίσουν τον εκπαιδευτικό τους σκοπό.

Το μέλλον της Ανώτατης Εκπαίδευσης δεν θα κριθεί από το αν οι φοιτητές χρησιμοποιούν την ΤΝ. Θα κριθεί από το αν τα πανεπιστήμια μπορούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες ώστε η χρήση της να είναι στοχαστική, δίκαιη και ευθυγραμμισμένη με τους βαθύτερους σκοπούς της Εκπαίδευσης.

Το κρίσιμο ερώτημα για την Ανώτατη Εκπαίδευση δεν είναι πλέον αν οι μηχανές μπορούν να παράγουν αποτελέσματα που μοιάζουν με γνώση, αλλά τι είδους ανθρώπινες ικανότητες οφείλουν να καλλιεργούν τα Πανεπιστήμια, όταν τέτοια αποτελέσματα δεν είναι επαρκούν.

Η Λάουρα Μάσκα διαθέτει πάνω από 20 χρόνια εμπειρίας στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Από το 2010 εργάζεται στο Aegean College, έχοντας αναλάβει ηγετικούς ρόλους όπως Head of Institutional Development και Head of Admissions, ενώ από το 2018 είναι Managing Director.